लोलो लागला अंबेचा | Lolo Lagla Ambecha

लोलो लागला, अंबेचा भेदाभेद कैचा ।
आला कंटाळा विषयाचा, धंदा मुळ मायेचा ॥ धृ ॥

प्रपंच हा खोटा मृगपाणी घोरे फिरतो प्राणी ।
कन्या-सुत दारा-धन माझे मिथ्या वदतो वाणी ।
अंती नेतील हे यमदूत, नये संगे कोणी ।
निर्गुण रेणुका कुलदेवी जपतो मी निर्वाणी ॥ १ ॥
लोलो लागला...

पंचभूताचा अधिकार, केलासे सत्वर ।
नयनी देखिला आकार अवघा तो ईश्वर ।
नाही सुखदुःख देहाला, कैचा अहंकार ।
पाहे परमात्मा तो ध्यानी भासे शुन्याकार ॥ २ ॥
लोलो लागला...

ध्याता मुद्रा ही उन्मनी, लागे अनुसंधानी ।
निद्रा लागली अभिध्यानी, जे का निरंजनी ।
लीला वर्णिता स्वरुपाची, शिणली शेषवाणी ।
देखिली भवानी, जननी, त्रैलोक्यपावनी ॥ ३ ॥
लोलो लागला...

गोंधळ घालीन मी अंबेचा घोष अनुहाताचा ।
दिवट्या उजळोनिया सदोदीत पोत चैतन्याचा ।
आहं सोहं सो उदो उदो बोलती चारी वाचा ॥ ४ ॥
लोलो लागला...

पहाता मूळपीठ पर्वत सकळामध्ये श्रेष्ठ ।
जेथे जगदम्बा अवधूत दोघे भोपी भट ।
जेथे मोवाळे विंजाळे प्रणिता पाणी लोट ।
तेथे तानाजी देशमुख झाला ब्रह्मनिष्ठ ॥ ५ ॥
लोलो लागला...

॥ रचनेचा संपूर्ण अर्थ ॥
ध्रुवपद:
मला माझ्या अंबेचा (जगदंबेचा) लळा (लोलो - तीव्र ओढ/प्रेम) लागला आहे. आता माझ्यात आणि तिच्यात कोणताही भेद उरलेला नाही. मला या संसारातील भौतिक सुखांचा (विषयांचा) कंटाळा आला असून, आता मी स्वतःला मूळमायेच्या (देवीच्या) भक्तीच्याच धंद्यात (कार्यात) वाहून घेतले आहे.

कडवे १:
हा संसार मृगजळासारखा खोटा आहे, तरीही मनुष्य त्यात अडकून गोल गोल फिरत राहतो. 'मुलगी, मुलगा, पत्नी आणि धन हे सर्व माझे आहे', असे तो खोट्या अभिमानाने बोलतो. परंतु शेवटी जेव्हा यमदूत प्राण न्यायला येतात, तेव्हा यातले कुणीही सोबत येत नाही. म्हणूनच माझ्या अंतिम कल्याणासाठी मी माझी कुलदेवी, निर्गुण रेणुका मातेचा जप करतो.

कडवे २:
मी या शरीरावरील पंचमहाभूतांचा (पृथ्वी, आप, तेज, वायू, आकाश) प्रभाव त्वरित जिंकला आहे. आता माझ्या डोळ्यांना सर्वत्र केवळ ईश्वराचाच आकार दिसतो. माझ्या देहाला आता सुख-दुःखाची जाणीव राहिलेली नाही, त्यामुळे अहंकार कुठून उरणार? मी ध्यानात जेव्हा परमात्म्याला पाहतो, तेव्हा तो मला शून्याकार (निर्गुण/निराकार) भासतो.

कडवे ३:
देवीचे ध्यान करताना माझी अवस्था 'उन्मनी' (विचारशून्य, उच्च आध्यात्मिक अवस्था) झाली आहे आणि माझे अनुसंधान ईश्वराशी जोडले गेले आहे. त्या निराकाराच्या ध्यानात मला समाधी (निद्रा) लागली आहे. तिच्या अगाध स्वरूपाची लीला वर्णन करताना हजार मुखे असलेल्या शेषनागाची वाणीही थकून गेली. अशा या तिन्ही लोकांवर कृपा करणाऱ्या त्रैलोक्यपावनी जननी भवानी मातेचे मी दर्शन घेतले आहे.

कडवे ४:
मी माझ्या अंबेचा भक्तीभावाने गोंधळ घालीन, ज्यामध्ये 'अनाहत' नादाचा (ओंकाराचा) घोष असेल. मी चैतन्याच्या (ज्ञानाच्या) दिवट्या आणि पोत (गोंधळी लोक पेटवतात ती ज्योत) सदैव प्रज्वलित ठेवीन. माझ्या चारी वाचा (परा, पश्यंती, मध्यमा, वैखरी) आता 'अहं सोहं' (मी तोच ईश्वर आहे) असा मंत्र जपत देवीचा 'उदो उदो' (जयजयकार) करत आहेत.

कडवे ५:
माहूरचा 'मूळपीठ पर्वत' हा सर्व तीर्थक्षेत्रांमध्ये श्रेष्ठ आहे. जिथे साक्षात जगदंबा आणि भगवान दत्तात्रेय (अवधूत) निवास करतात. तिथे आजूबाजूला सुंदर निसर्ग आणि पवित्र पाण्याचे झरे (लोट) आहेत. अशा या पवित्र माहूरगडावर, या रचनेचे कर्ते 'तानाजी देशमुख' देवीच्या भक्तीत लीन होऊन ब्रह्मनिष्ठ (ब्रह्माशी एकरूप) झाले आहेत.
थोडे नवीन जरा जुने