आश्विन शुद्ध पक्षी अंबा | Ashwin Shuddha Pakshi | नवरात्रीची आरती

आश्विन शुद्धपक्षी अंबा बैसली सिंहासनी हो ।
प्रतिपदेपासून घटस्थापना ती करुनि हो ।
मूलमंत्रजप करूनी भोवतें रक्षक ठेऊनि हो ।
ब्रह्माविष्णुरुद्र आईचे पूजन करिती हो ॥ १ ॥

उदो बोला उदो अंबाबाई माऊलीचा हो ।
उदोकारे गर्जती काय महिमा वर्णू तिचा हो ॥ धृ ॥

द्वितीयेचे दिवशी मिळती चौसष्ट योगिनी हो ।
सकळांमध्ये श्रेष्ठ परशुरामाची जननी हो ।
कस्तुरीमळवट भांगी शेंदूर भरूनी हो ।
उदोकारें गर्जती सकळ चामुंडा मिळुनी हो ॥ २ ॥
उदो बोला उदो...

तृतीयेचे दिवशी अंबे शृंगार मांडिला हो ।
मळवट पातळ चोळी कंठी हार मुक्ताफळा हो ।
कंठीची पदके कांसे पीतांबर पिवळा हो ।
अष्ट भुजा मिरविसी अंबे सुंदर दिसे लिळा हो ॥ ३ ॥
उदो बोला उदो...

चतुर्थीचे दिवशी विश्वव्यापक जननी हो ।
उपासकां पाहसी अंबे प्रसन्न अंत:करणी हो ।
पूर्णकृपें पाहसी जगन्माते मनमोहिनी हो ।
भक्तांच्या माऊली सुर ते येती लोटांगणी हो ॥ ४ ॥
उदो बोला उदो...

पंचमीचे दिवशी व्रत तें उपांग ललिता हो ।
अर्घ्यपाद्यपूजनें तुजला भवानी स्तविती हो ।
रात्रीचे समयी करिती जागरण हरिकथा हो ।
आनंदे प्रेम तें आलें सद्भावे क्रिडता हो ॥ ५ ॥
उदो बोला उदो...

षष्ठीचे दिवशी भक्तां आनंद वर्तला हो ।
घेऊनि दिवट्या हस्ती हर्षे गोंधळ घातला हो ।
कवडी एक अर्पितां देसी हार मुक्ताफळा हो ।
जोगावा मागता प्रसन्न झाली भक्तकुळा हो ॥ ६ ॥
उदो बोला उदो...

सप्तमीचे दिवशी सप्तशृंगगडावरी हो ।
तेथें तूं नांदसी भोवती पुष्पे नानापरी हो ।
जाईजुई शेवंती पूजा रेखियली बरवी हो ।
भक्त संकटी पडतां झेलुन घेसी वरचे वरी हो ॥ ७ ॥
उदो बोला उदो...

अष्टमीचे दिवशी अष्टभुजा नारायणी हो ।
सह्याद्रीपर्वती पाहिली उभी जगज्जननी हो ।
मन माझें मोहिलें शरण आलों तुज लागुनी हो ।
स्तनपान देऊनि सुखी केली अंत:करणी हो ॥ ८ ॥
उदो बोला उदो...

नवमीचे दिवशी नवदिवसांचे पारणें हो ।
सप्तशती जप होम हवनें सद्भक्ती करूनी हो ।
षड्रस अन्ने नैवेद्यासी अर्पियली भोजनी हो ।
आचार्य ब्राह्मणा तृप्त केलें कृपें करूनी हो ॥ ९ ॥
उदो बोला उदो...

दशमीचे दिवशी अंबा निघे सिमोलंघनी हो ।
सिंहारुढ करि दारुण शस्त्रें अंबे त्वां घेऊनी हो ॥
शुंभनिशुंभादीक राक्षसा किती मारिसी रणी हो ।
विप्रा रामदासा आश्रय दिधला तव चरणी हो ॥ १० ॥
उदो बोला उदो...

॥ आरतीचा संपूर्ण अर्थ ॥

ध्रुवपद:
अंबाबाई माऊलीचा सर्वजण 'उदो उदो' (जयजयकार) करा. सर्वजण मोठ्या गर्जनेने तिचा जयजयकार करत आहेत, कारण तिचा महिमा शब्दांत सांगता येणार नाही एवढा अफाट आहे.

कडवे १ (प्रतिपदा - पहिली माळ):
आश्विन महिन्याच्या शुद्ध पक्षात अंबाबाई सिंहासनावर विराजमान झाली आहे. पहिल्या दिवशी (प्रतिपदेला) घटस्थापना करून, मूळ मंत्राचा जप करून आणि संरक्षकांची नेमणूक करून स्वतः ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश (रुद्र) या जगन्मातेची पूजा करत आहेत.

कडवे २ (द्वितीया - दुसरी माळ):
दुसऱ्या दिवशी चौसष्ट योगिनी एकत्र येतात, ज्यामध्ये भगवान परशुरामाची आई (रेणुका माता) सर्वांत श्रेष्ठ आहे. कपाळावर कस्तुरीचा मळवट लावून, भांगेत शेंदूर भरून सर्व चामुंडा माता मिळून तिचा जयजयकार करत आहेत.

कडवे ३ (तृतीया - तिसरी माळ):
तिसऱ्या दिवशी अंबेचा सुंदर शृंगार केला जातो. सुंदर साडी (पातळ), चोळी, गळ्यात मोत्यांचा आणि पदकांचा हार, पिवळा पीतांबर असा तिचा साज आहे. अष्टभुजा (आठ हात) असलेली ही माता अत्यंत सुंदर आणि मनमोहक दिसत आहे.

कडवे ४ (चतुर्थी - चौथी माळ):
चतुर्थीच्या दिवशी ही विश्वव्यापक जननी आपल्या भक्तांकडे (उपासकांकडे) अत्यंत प्रसन्न अंतःकरणाने पाहते. ही मनमोहिनी माता सर्वांवर कृपादृष्टी टाकते आणि स्वर्गलोकातील देवही येून तिच्या चरणी लोटांगण घालतात.

कडवे ५ (पंचमी - पाचवी माळ):
पाचव्या दिवशी 'उपांग ललिता' हे देवीचे व्रत केले जाते. भक्त अर्घ्य, पाद्य यांनी तिची विधीवत पूजा करून तिची स्तुती करतात. रात्रीच्या वेळी भक्तीभावाने हरिकथा आणि जागरण करून भक्तीचा आनंद साजरा करतात.

कडवे ६ (षष्ठी - सहावी माळ):
सहाव्या दिवशी भक्तांना अत्यंत आनंद होतो. हातात दिवट्या घेऊन ते देवीचा गोंधळ घालतात. आई इतकी दयाळू आहे की, तिला फक्त एक कवडी अर्पण केली तरी ती बदल्यात मोत्यांचा हार (अक्षय्य सुख) देते. तिच्या दारी जोगवा मागणाऱ्या भक्तांवर ती सदैव प्रसन्न होते.

कडवे ७ (सप्तमी - सातवी माळ):
सातव्या दिवशी सप्तशृंगी गडावर (वणी) तुझा वास असतो. तिथे जाई, जुई, शेवंती अशा विविध फुलांनी तुझी सुंदर पूजा मांडलेली असते. जेव्हा तुझा भक्त संकटात पडतो, तेव्हा तू त्याला अलगद वरच्यावर सावरून घेतेस.

कडवे ८ (अष्टमी - आठवी माळ):
अष्टमीच्या दिवशी सह्याद्री पर्वतावर आठ हात असलेल्या नारायणीचे (तुळजाभवानीचे) दर्शन होते. तिचे हे जगन्मातेचे रूप पाहून माझे मन मोहीत झाले आणि मी तिला शरण गेलो. तिने आईप्रमाणे मला वात्सल्य देऊन माझ्या अंतःकरणाला सुखी केले.

कडवे ९ (नवमी - नववी माळ):
नवमीच्या दिवशी नवरात्रीच्या नऊ दिवसांच्या उपवासांचे पारणे (सांगता) होते. 'दुर्गा सप्तशती'चा जप, होम-हवन आणि भक्तीभावाने षड्रस (सहा रसांनी युक्त) अन्नाचा नैवेद्य दाखवला जातो. आचार्य आणि ब्राह्मणांना भोजन देऊन तृप्त केले जाते.

कडवे १० (दशमी - दसरा):
विजयादशमीच्या दिवशी अंबाबाई सीमोल्लंघनासाठी (विजयासाठी) निघते. सिंहावर स्वार होऊन आणि हातात भयंकर शस्त्रे घेऊन ती रणांगणात शुंभ-निशुंभ इत्यादी भयंकर राक्षसांचा संहार करते. अशा या महान मातेने, या आरतीचे रचनाकार विप्र 'रामदास' यांना आपल्या चरणी आश्रय दिला आहे.