दुर्गे दुर्घट भारी तुजविण | Durge Durgat Bhari Tujvin | देवीची आरती

दुर्गे दुर्घट भारी तुजविण संसारी ॥
अनाथनाथें अंबे करूणा विस्तारी ॥
वारी वारी जन्ममरणातें वारी ॥
हारी पडलों आता संकट निवारी ॥ १ ॥

जय देवी जय देवी महिषासुरमथिनी ॥
सुरवरईश्वरवरदे तारक संजिवनी ॥ जय देवी जय देवी... ॥ धृ ॥

त्रिभुवनभुवनीं पहातां तुज ऐसी नाहीं ॥
चारी श्रमले परंतु न बोलवे कांही ॥
साही विवाद करितां पडले प्रवाहीं ॥
ते तूं भक्तांलागी पावसि लवलाही ॥ २ ॥
जय देवी जय देवी महिषासुरमथिनी...

प्रसन्नवदने प्रसन्न होसी निजदासा ॥
क्लेशापासुनि सोडी तोडी भवपाशा ॥
अबें तुजवाचून कोण पुरविल आशा ॥
नरहरि तल्लिन झाला पदपंकजलेशा ॥ ३ ॥
जय देवी जय देवी महिषासुरमथिनी...

॥ आरतीचा संपूर्ण अर्थ ॥

ध्रुवपद:
महिषासुराचा वध करणाऱ्या हे देवी, तुझा जयजयकार असो! तू श्रेष्ठ देवांना आणि ईश्वरालाही वरदान देणारी आहेस. तूच आम्हा सर्वांना तारणारी आणि संजीवनी (नवजीवन) देणारी आहेस.

कडवे १:
हे दुर्गे, या संसारात तुझ्याविना जीवन जगणे अत्यंत कठीण (दुर्घट) आहे. तू अनाथांची नाथ (रक्षणकर्ती) आहेस, आता तूच तुझ्या कृपेचा विस्तार कर. माझ्या जन्म-मरणाच्या या अखंड फेऱ्यातून मला सोडव. मी आता जीवनातील संकटांशी लढून पूर्णपणे थकून गेलो आहे (हारी पडलो आहे), तेव्हा आता तूच माझे संकट दूर कर.

कडवे २:
या तिन्ही लोकांमध्ये (स्वर्ग, मृत्यू आणि पाताळ) तुझ्यासारखी श्रेष्ठ दुसरी कोणीही नाही. चारही वेद तुझे वर्णन करताना थकून गेले, पण त्यांनाही तुझे पूर्ण स्वरूप सांगता आले नाही. सहा शास्त्रे तुझ्याबद्दल विवाद करताना प्रवाहामध्ये वाहून गेली (त्यांनाही तुझा अंत लागला नाही). परंतु इतकी अगम्य असली तरीही, तू तुझ्या भक्तांसाठी मात्र अत्यंत वेगाने (लवलाही) धावून येतेस आणि पावतेस.

कडवे ३:
नेहमी प्रसन्न मुख असलेल्या हे माते, तू तुझ्या भक्तांवर (निजदासांवर) नेहमीच प्रसन्न असतेस. तू आम्हाला सर्व दुःखांपासून (क्लेशांपासून) सोडवतेस आणि या संसाराचे मोहाचे पाश (बंधने) तोडून टाकतेस. हे अंबे, तुझ्यावाचून आमची आशा कोण पूर्ण करेल? 'नरहरी' (आरतीचे रचनाकार) तुझ्या चरणकमळांच्या धुळीत पूर्णपणे तल्लीन झाले आहेत.