भजे व्रजैक मण्डनम् | श्रीकृष्णाष्टकम्

॥ श्रीकृष्णाष्टकम् ॥

(रचना: आद्य शंकराचार्य)

भजे व्रजैक मण्डनम्, समस्त पाप खण्डनम् ।
स्वभक्त चित्त रञ्जनम्, सदैव नन्द नन्दनम् ॥
सुपिच्छ गुच्छ मस्तकम्, सुनाद वेणु हस्तकम् ।
अनङ्ग रङ्ग सागरम्, नमामि कृष्ण नागरम् ॥ १ ॥

मनोज गर्व मोचनम्, विशाल लोल लोचनम् ।
विधूत गोप शोचनम्, नमामि पद्म लोचनम् ॥
करारविन्द भूधरम्, स्मितावलोक सुन्दरम् ।
महेन्द्र मान दारणम्, नमामि कृष्ण वारणम् ॥ २ ॥

कदम्ब सून कुण्डलम्, सुचारु गण्ड मण्डलम् ।
व्रजाङ्गनैक वल्लभम्, नमामि कृष्ण दुर्लभम् ॥
यशोदया समोदया सगोपया सनन्दया ।
युतम् सुखैक दायकम्, नमामि गोप नायकम् ॥ ३ ॥

सदैव पाद पङ्कजम् मदीय मानसे निजम् ।
दधानमुत्तमालकम्, नमामि नन्द बालकम् ॥
समस्त दोष शोषणम्, समस्त लोक पोषणम् ।
समस्त गोप मानसम्, नमामि नन्द लालसम् ॥ ४ ॥

भुवो भरावतारकम्, भवाब्दि कर्ण धारकम् ।
यशोमती किशोरकम्, नमामि चित्त चोरकम् ॥
दृगन्त कान्त भङ्गिनम्, सदा सदालसंगिनम् ।
दिने दिने नवम् नवम्, नमामि नन्द संभवम् ॥ ५ ॥

गुणाकरम् सुखाकरम्, कृपाकरम् कृपापरम् ।
सुरद्विषन्निकन्दनम्, नमामि गोप नन्दनम् ॥
नवीन गोप नागरम्, नवीन केलि लम्पटम् ।
नमामि मेघ सुन्दरम्, तडित्प्रभालसत्पटम् ॥ ६ ॥

समस्त गोप नन्दनम्, हृदम्बुजैक मोदनम् ।
नमामि कुञ्ज मध्यगम्, प्रसन्न भानु शोभनम् ॥
निकामकामदायकम्, दृगन्त चारु सायकम् ।
रसालवेणु गायकम्, नमामि कुञ्ज नायकम् ॥ ७ ॥

विदग्ध गोपिका मनो मनोज्ञ तल्पशायिनम् ।
नमामि कुञ्ज कानने प्रवृद्ध वह्नि पायिनम् ॥
किशोरकान्ति रञ्जितम्, दृगञ्जनम् सुशोभितम् ।
गजेन्द्र मोक्ष कारिणम्, नमामि श्रीविहारिणम् ॥ ८ ॥

यदा तदा यथा तथा, तदैव कृष्ण सत्कथा ।
मया सदैव गीयताम्, तथा कृपा विधीयताम् ॥
प्रमाणिकाष्टकद्वयम्, जपत्यधीत्य यः पुमान् ।
भवेत् स नन्द नन्दने, भवे भवे सुभक्तिमान् ॥ ९ ॥

॥ स्तोत्राचा संपूर्ण भावार्थ ॥

श्लोक १:
मी त्या श्रीकृष्णाची भक्ती करतो, जो व्रजभूमीचा एकमेव अलंकार आहे, जो सर्व पापांचा नाश करणारा आहे. जो आपल्या भक्तांच्या मनाला आनंद देणारा आणि सदैव नंदबाबांना आनंदित करणारा आहे. ज्याच्या मस्तकावर मोराच्या पिसांचा सुंदर गुच्छ आहे, ज्याच्या हातात मधुर नाद करणारी बासरी आहे आणि जो प्रेमाच्या आनंदाचा सागर आहे, अशा चतुर आणि सुंदर श्रीकृष्णाला माझा नमस्कार असो.

श्लोक २:
जो कामदेवाचा गर्व हरण करणारा आहे, ज्याचे डोळे विशाल आणि चंचल आहेत. ज्याने गोप-गोपिकांचे दुःख दूर केले आहे, अशा कमळासारखे डोळे असणाऱ्या श्रीकृष्णाला माझा नमस्कार असो. ज्याने आपल्या कमळासारख्या हातावर गोवर्धन पर्वत पेलला, ज्याचे हास्य अतिशय सुंदर आहे आणि ज्याने देवराज इंद्राचा गर्व मोडून काढला, त्या सामर्थ्यवान श्रीकृष्णाला मी वंदन करतो.

श्लोक ३:
ज्यांच्या कानांत कदंबाच्या फुलांची कुंडले आहेत आणि ज्यांचे गाल अतिशय सुंदर आहेत. जे व्रजभूमीतील गोपींचे एकमेव प्रियकर आहेत आणि जे इतरांसाठी अतिशय दुर्लभ आहेत, अशा श्रीकृष्णाला मी नमस्कार करतो. आनंदित यशोदा माता, गोप आणि नंदांसोबत जे सदैव सुखात असतात, त्या सर्व गोपांच्या नायकाला माझा नमस्कार असो.

श्लोक ४:
ज्यांचे चरणकमळ मी माझ्या मनात सदैव धारण करतो, ज्यांच्या कपाळावर सुंदर केसांची बट आहे, अशा त्या नंदकिशोराला माझा नमस्कार असो. जे भक्तांच्या सर्व दोषांचा नाश करतात, जे संपूर्ण त्रैलोक्याचे पोषण करतात आणि जे सर्व गोपांच्या मनात वास करतात, त्या नंदांच्या लाडक्या श्रीकृष्णाला मी वंदन करतो.

श्लोक ५:
जे या पृथ्वीचा भार हलका करण्यासाठी अवतरले आहेत, जे या संसाररूपी सागरातून पार पाडणारे कर्णधार (नाविक) आहेत. जे माता यशोदेचे पुत्र आहेत आणि सर्वांचे चित्त चोरणारे आहेत. ज्यांची तिरपी नजर अत्यंत सुंदर आहे, जे नेहमी चांगल्या लोकांच्या संगतीत असतात आणि जे दिवसागणिक नवनवीन वाटतात, अशा नंदनंदनाला माझा नमस्कार असो.

श्लोक ६:
जे सर्व गुणांची, सुखाची आणि कृपेची खाण आहेत, जे अत्यंत कृपाळू आहेत. जे देवांच्या शत्रूंचा (राक्षसांचा) नाश करणारे आहेत, त्या गोपनंदनाला माझा नमस्कार असो. जे नित्यनूतन गोपाळ आहेत, जे नवनवीन लीलांमध्ये रममाण होतात, जे मेघांसारखे सावळ्या रंगाचे सुंदर आहेत आणि ज्यांचे पीतांबर विजेसारखे चमकणारे आहे, अशा श्रीकृष्णाला माझा नमस्कार असो.

श्लोक ७:
जे सर्व गोपांना आनंद देतात, जे भक्तांच्या हृदयरूपी कमळाला प्रफुल्लित करतात. जे नेहमी कुंजवनाच्या मध्यभागी असतात आणि जे प्रसन्न सूर्यासारखे शोभून दिसतात. जे भक्तांच्या सर्व इच्छा पूर्ण करतात, ज्यांचे कटाक्ष बाणांसारखे वेधक आहेत आणि जे मधुर बासरी वाजवणारे कुंजवनाचे नायक आहेत, त्या श्रीकृष्णाला माझा नमस्कार असो.

श्लोक ८:
जे चतुर गोपिकांच्या मनावर अधिराज्य गाजवतात, जे वृंदावनात लागलेला महाभयंकर वणवा (अग्नी) पिऊन टाकतात. जे आपल्या तारुण्यपूर्ण कांतीने शोभून दिसतात, ज्यांचे डोळे काजळाने अधिकच सुंदर दिसतात, आणि ज्यांनी गजेंद्राचा उद्धार करून त्याला मोक्ष दिला, त्या श्रीकृष्णाला माझा नमस्कार असो.

फलश्रुती (श्लोक ९):
हे देवा, कोणत्याही परिस्थितीत माझ्याकडून नेहमी श्रीकृष्णाच्या या पवित्र कथांचे आणि नामाचे गायन होत राहो, एवढीच कृपा माझ्यावर करा. जो मनुष्य या आठ श्लोकांच्या (प्रमाणिकाष्टक) स्तोत्राचे नित्य पठण किंवा मनन करेल, तो जन्मोजन्मी नंदनंदन श्रीकृष्णाचा अत्यंत निष्ठावान आणि उत्तम भक्त होईल.