रुद्राष्टाध्यायी षडङ्गन्यास:

विनियोग तथा षडङ्गन्यास

( १ ) 'ॐ मनोजूति'-रिति मन्त्रस्य बृहस्पतिर्ऋषिः, बृहती छन्दः, बृहस्पतिर्देवता हृदयन्यासे विनियोगः ।
(एक आचमनी विनियोगका जल छोड़े ।)

ॐ मनोजूतिर्ज्जुषतामाज्ज्यस्यबृहस्पतिर्यज्ञमिमन्तनोत्वरिष्टं
यज्ञꣳसमिमन्दधातु । व्विश्श्वेदेवासऽइहमादयन्तामों३ प्रतिष्ठ ॥

ॐ हृदयाय नमः ॥
(दाहिने हाथकी पाँचों अँगुलियोंसे हृदयका स्पर्श करे ।)

( २ ) 'ॐ अबोद्ध्यग्नि'-रिति मन्त्रस्य बुधगविष्टिरा ऋषिः, त्रिष्टुप् छन्दः, अग्निर्देवता, शिरोन्यासे विनियोगः ।
(विनियोगका जल छोड़े ।)

ॐ अबोद्ध्यग्निः समिधाजनानाम्प्रतिधेनुमिवायतीमुषासम् ।
यह्वाऽइवप्रवयामुज्जिहानाः प्रभानवः सिस्रतेनाकमच्छ ॥

ॐ शिरसे स्वाहा ॥
(दाहिने हाथकी अँगुलियोंसे मस्तकका स्पर्श करे ।)

( ३ ) 'ॐ मूर्द्धानमिति' मन्त्रस्य भरद्वाजऋषिः, त्रिष्टुप् छन्दः, अग्निर्देवता, शिखान्यासे विनियोगः ।
(विनियोगका जल छोड़े ।)

ॐ मूर्द्धानन्दिवोऽअरतिम्पृथिव्याव्वैश्वानरमृताजातमग्निम् ।
कविꣳ सम्राजमतिथिञ्जनानामासन्नापात्रंजनयन्तदेवाः ॥

ॐ शिखायै वषट् ॥
(दाहिने हाथके अँगूठेसे शिखाका स्पर्श करे ।)

( ४ ) 'ॐ मर्माणि ते' इति मन्त्रस्य अप्रतिरथरृषिः, विराट्छन्दः, मर्माणि देवता, कवचन्यासे विनियोगः ।
(विनियोगका जल छोड़े ।)

ॐ मर्माणितेव्वर्मणाच्छादयामिसोमस्त्वाराजामृतेनानुवस्ताम् ।
उरोव्वरीयोव्वरुणस्तेकृणोतुजयन्तन्त्वानुदेवामदन्तु ॥

ॐ कवचाय हुम् ॥
(दाहिने हाथकी अँगुलियोंसे बायें कंधेका और बायें हाथकी अँगुलियोंसे दायें कंधेका एक साथ ही स्पर्श करे ।)

( ५ ) 'ॐ व्विश्वश्चक्षु'-रिति मन्त्रस्य विश्वकर्माभौवनऋषिः, त्रिष्टुप् छन्दः, विश्वकर्मा देवता, नेत्रन्यासे विनियोगः ।
(विनियोगका जल छोड़े ।)

ॐ व्विश्वश्चक्षुरुतव्विश्वतोमुखोव्विश्वतोबाहुरुतव्विश्वतस्पात् ।
सम्बाहुभ्यान्धमतिसम्पतत्रैर्द्यावाभूमीजनयन्देवऽएकः ॥

ॐ नेत्रत्रयाय वौषट् ॥
(दाहिने हाथकी अनामिका और तर्जनीसे क्रमशः वाम तथा दक्षिण नेत्र एवं मध्यमासे ललाटके मध्य भागका एक साथ ही स्पर्श करे ।)

( ६ ) 'ॐ मानस्तोके' इति मन्त्रस्य परमेष्ठी ऋषिः, जगती छन्दः, एको रुद्रो देवता, अस्त्रन्यासे विनियोगः ।
(विनियोगका जल छोड़े ।)

मानस्तोकेतनयेमानऽआयुषिमानोगोषुमानोऽअश्वेषुरीरिषः ।
मानोवीरान्नुद्रभामिनोवधीर्हविष्मन्तः सदमित्त्वाहवामहे ॥

ॐ अस्त्राय फट् ॥
(दायें हाथको प्रदक्षिण-क्रमसे सिरके पीछेसे घुमाकर बायें हाथकी हथेलीपर मध्यमा और तर्जनीसे ताली बजाये ।)

इस प्रकार षडङ्गन्यास करनेके अनन्तर हाथमें पुष्प लेकर आगे लिखे मन्त्रसे भगवान् सदाशिवका ध्यान करे—

ध्यान

ध्यायेन्नित्यं महेशं रजतगिरिनिभं चारुचन्द्रावतंसं
रत्नाकल्पोज्ज्वलाङ्गं परशुमृगवराभीतिहस्तं प्रसन्नम् ।
पद्मासीनं समन्तात्स्तुतममरगणैर्व्याघ्रकृत्तिं वसानं
विश्वाद्यं विश्वबीजं निखिलभयहरं पञ्चवक्त्रं त्रिनेत्रम् ॥

Post a Comment

आपला अमूल्य प्रतिसाद आमच्यासाठी खूप महत्त्वाचा आहे. जर आमच्याकडून लिखाणात काही चुकी झाली असेल किंवा आपणांस अजून काही सुचवायचा असेल तर खालील कमेंट बॉक्स मध्ये नक्की लिहा .

थोडे नवीन जरा जुने