आरती भर्गवरामाची । नौका भवार्ण विश्वाची | परशुराम आरती

आरती भर्गवरामाची ।
नौका भवार्ण विश्वाची ॥ धृ ॥

राक्षस ते नृप रूपाने छळिती जनास अवमाने ।।
नाशिती यज्ञ स्व-कराने याशिती भूमिस भारानें ॥
म्हणूनी रेणुके उदरी येई देती जनन हरी नेई ॥ चाल ॥
माधव मास शुक्ल पक्षास तृतीया खास पहावाटे ।
नाम घे दिवस निशीं वाचे ॥ १ ॥
आरती भार्गवरामाची ॥ धृ ॥

कान्ती जाम्बूनद समती । रविकर निस्तेजची पडती ।
पदलांछन वयावरती । उधळी पिवळी सुंदर ती ॥
ऊरु कदलासम असती जंघा तृणीसम दिसती ॥ चाल ॥
सुशोभित माळ, नेत्र सुविशाल नास, नीढळ सुकौळाची ।
मोहि मन प्रभा आननाची ॥ २ ॥
आरती भार्गवरामाची ॥ धृ ॥

मस्तकी जटाबंध विलसे। मनगटी अक्षसमूह वसे ॥
पृष्ठी हरिणार्जन साजे । हेमोपवीत रुळतसे ॥
कंठी तैसी माळ धरी । पीतांबर हि कटिक वरी ॥ चाल ॥
चतुर्भुज ज्यास बाण चापस परशु अभयास
धरित ज्याची स्तुती करी नारायण प्रभुची ॥ ३ ॥
आरती भार्गवरामाची ॥ धृ ॥

॥ आरतीचा संपूर्ण अर्थ ॥

ध्रुवपद:
मी भार्गवरामांची (भृगु कुळात जन्म घेतलेल्या परशुरामांची) आरती करत आहे, जे या विश्वरूपी भवसागरातून (संसारातून) सर्वांना पार नेणारी तारणहार नौका आहेत.

कडवे १:
जेव्हा उन्मत्त राक्षस राजांचे (नृप) रूप घेऊन लोकांचा अपमान करून त्यांचा छळ करू लागले. त्यांनी स्वतःच्या हातांनी यज्ञकर्मांचा नाश केला आणि पापांच्या भाराने पृथ्वीला त्रस्त केले. तेव्हा या पापांचा नाश करण्यासाठी साक्षात श्रीहरींनी (विष्णूंनी) माता रेणुकेच्या उदरी जन्म घेतला. वैशाख (माधव) महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील तृतीयेला (म्हणजेच अक्षय्य तृतीयेच्या पहाटे) त्यांचा जन्म झाला. त्यामुळे रात्रंदिवस (दिवस निशीं) त्यांच्या नामाचा जप करा.

कडवे २:
त्यांच्या शरीराची कांती (तेज) शुद्ध सोन्यासारखी (जाम्बूनद) आहे, ज्याच्यापुढे सूर्याची किरणेही (रविकर) निस्तेज पडतात. त्यांच्या शरीरावरील पिवळ्या रंगाची उधळण अत्यंत सुंदर दिसते. त्यांच्या मांड्या (ऊरु) केळीच्या खांबासारख्या (कदलासम) आणि जंघा भात्यासारख्या (तूणीर/तृणीसम) मजबूत दिसतात. गळ्यात सुशोभित माळ, अतिशय विशाल नेत्र, सुंदर नाक (नास) आणि भव्य कपाळ (नीढळ) आहे. त्यांच्या मुखावरील (आनन) तेजाने सर्वांचे मन मोहीत होते.

कडवे ३:
त्यांच्या मस्तकावर सुंदर जटा बांधलेल्या आहेत आणि मनगटावर रुद्राक्षांचा (अक्ष) समूह विराजमान आहे. पाठीवर हरणाचे कातडे (हरिणाजिन/हरिणार्जन) शोभून दिसत आहे आणि अंगावर सोन्याचे जानवे (हेमोपवीत) रुळत आहे. त्यांनी गळ्यात सुंदर माळ आणि कमरेवर (कटिकवरी) पीतांबर धारण केला आहे. त्यांच्या चार हातांमध्ये (चतुर्भुज) बाण, धनुष्य (चाप), परशू (कुऱ्हाड) आणि भक्तांसाठी 'अभय' मुद्रा आहे. अशा या साक्षात नारायण प्रभूंच्या अवताराची मी स्तुती करत आहे.