आरती करू अंबिकेला | aarti kary Ambikela देवीची आरती

आरती करू अंबिकेला ।
त्रीरूपी जगत्र जननीला ॥ धृ ॥

विष्णुचे चरण मलोद्भूत । मातले मधुकैटक दैत्य ।
धावले ब्रह्मावरी त्वरीत । प्रगटली महाकाली तेथ ।
जागृत करूनी तदा हरीला ।
दैत्य अतिकष्टी करूनी नीज दृष्टी,
होवून सुखपुष्टी । हारीक बहुसुते मानियेला,
महोत्सव फार तिही केला ॥ १ ॥
आरती करू अंबिकेला...

मातला महिषासूर भारी । मिळविली खळसेना सारी ।
सूरासह पळे वज्रधारी । अमर पद भोगी दुराचारी ।
महालक्ष्मी रूप धरूनी ।
महिष मर्दिला दानवीदळा ।
सहीत महितळा । देव प्रतिपदी स्थापियेला ।
रतला स्तवनी देवमेळा ॥ २ ॥
आरती करू अंबिकेला...

पराक्रम शुंभनिशंभाचा । गाजला त्रिजगावरी साचा ।
पराभव करूनी अमरांचा । शुभ पति होय त्रिलोकाचा ।
मांडीला प्रलय दुष्टांनी ।
जाहला त्रास सर्व लोकांस ।
गायी विप्रास तू सरस्वती ते वेळा ।
प्रगट झालीस भूमिकेला ॥ ३ ॥
आरती करू अंबिकेला...

धुम्राक्षासी मारियेले । मग ते चंडमुंड वदिले ।
सिंह वाहिनी बहुत खवळे, असूर बहुत आटविले ।
मारिला रक्तबिज समरी ।
शक्ती त्या किती झाली निर्मिती ।
दैत्य रणक्षीती । निवटीले नसेच संखेला ।
पावती देव सौख्यतेला ॥ ४ ॥
आरती करू अंबिकेला...

मारूनी शुंभनिशुंभांसी । सुखी करी बहु त्रिलोकासी ।
देशी वर सुरथ नृपाळासी । ज्ञान त्या समाधी वैश्यासी ।
संकटी रक्षीसी भक्ताला ।
देवगन स्तुती करूनी वर्निती,
किर्ती तुझी अति, केशव शरण आला,
अंबिके कृतार्थ करी त्याला ॥ ५ ॥
आरती करू अंबिकेला...

॥ आरतीचा संपूर्ण अर्थ ॥

ध्रुवपद:
महाकाली, महालक्ष्मी आणि महासरस्वती अशा तीन रूपांत नटलेल्या आणि तिन्ही लोकांची माता असलेल्या जगदंबेची आपण आरती करूया.

कडवे १ (महाकाली रूप):
भगवान विष्णूंच्या कानातील मळापासून मधु आणि कैटभ नावाचे दोन भयंकर दैत्य निर्माण झाले. ते अतिशय उन्मत्त होऊन ब्रह्मदेवांना मारण्यासाठी धावले. तेव्हा ब्रह्मदेवांच्या प्रार्थनेवरून महाकाली प्रकट झाली. तिने योगनिद्रेत असलेल्या भगवान श्रीविष्णूंना (हरीला) जागृत केले आणि तिच्या कृपादृष्टीने विष्णूंनी त्या दैत्यांचा वध केला, ज्यामुळे सर्वत्र आनंदाचे आणि उत्सवाचे वातावरण निर्माण झाले.

कडवे २ (महालक्ष्मी रूप):
जेव्हा महिषासुराने माज करून राक्षसांची मोठी सेना गोळा केली, तेव्हा त्याच्या भीतीने इंद्रासह (वज्रधारी) सर्व देव पळून गेले आणि तो दुराचारी महिषासुर स्वर्गाचा उपभोग घेऊ लागला. तेव्हा मातेने 'महालक्ष्मी' रूप धारण केले. तिने महिषासुर आणि त्याच्या संपूर्ण राक्षस सेनेचा नाश करून देवांना पुन्हा त्यांचे स्थान (अमर पद) मिळवून दिले. तेव्हा सर्व देव तिची स्तुती करू लागले.

कडवे ३ (महासरस्वती रूप):
शुंभ आणि निशुंभ या राक्षसांचा पराक्रम आणि दहशत तिन्ही लोकांत माजली. देवांचा पराभव करून शुंभ त्रिलोकाचा स्वामी झाला. या दुष्टांनी जणू प्रलयच मांडला होता; ब्राह्मण, गायी आणि सर्व सज्जन लोकांना ते खूप त्रास देऊ लागले. तेव्हा या पृथ्वीचे रक्षण करण्यासाठी हे माते, तू 'महासरस्वती'च्या रूपात प्रगट झालीस.

कडवे ४ (रणचंडी रूप):
सिंहावर स्वार झालेल्या देवीने युद्धात अत्यंत रौद्र रूप धारण केले. तिने धुम्राक्ष (धूम्रलोचन), चंड आणि मुंड यांसारख्या भयंकर राक्षसांचा वध केला. रक्तबीज नावाच्या राक्षसाला मारण्यासाठी तिने अनेक मातृका (शक्ती) निर्माण केल्या (ज्यांनी त्याचे रक्त जमिनीवर पडण्याआधीच प्राशन केले). रणांगणावर देवीने असंख्य राक्षसांचा संहार केला आणि देवांना पुन्हा सुख-शांती प्राप्त करून दिली.

कडवे ५ (फलश्रुती):
अखेर शुंभ आणि निशुंभाचा वध करून देवीने तिन्ही लोकांना सुखी केले. तिने 'सुरथ' नावाच्या राजाला अखंड राज्यांचा वर दिला आणि 'समाधी' नावाच्या वैश्याला आत्मज्ञान (मोक्ष) प्रदान केले. संकटात भक्तांचे रक्षण करणाऱ्या या अंबेची सर्व देवगण स्तुती करतात. आरतीचे रचनाकार 'केशव' म्हणतात की, हे अंबिके, तुझी कीर्ती अपरंपार आहे, मी तुला शरण आलो आहे, आता माझ्या जीवनाचे सार्थक (कृतार्थ) कर.