आरती सप्रेम जय जय विठ्ठल परब्रम्ह । दशावताराची आरती

आरती सप्रेम जय जय विठ्ठल परब्रह्म ।
भक्त संकटी नानास्वरूपीं स्थापिसि स्वधर्म ॥ धृ० ॥

अंबऋषीकारणे गर्भवास सोशीसी ।
वेद नेले चोरूनि ब्रह्मया आणुनिया देसी ॥
मत्स्यरूपी नारायण सप्तहि सागर धुंडीसी ।
हस्त लागता शंखासुरा तुझा वर देसी ॥ आरती० ॥ १ ॥

रसातळासी जाता पृथ्वी पाठीवर घेसी ।
परोपकारासाठी देवा कासव झालासी ॥
दाढे धरुनी पृथ्वी नेता वराहरूप होसी ।
प्रल्हादाकारणे स्तंभी नरहरि गुरगुरसी ॥ आरती० ॥ २ ॥

पाचवे अवतारी बळीच्या द्वाराला जासी ।
भिक्षे स्थळ मागुनी बळीला पाताळा नेसी ॥
सर्व समर्पण केलं म्हणुनी प्रसन्न त्या होसी ।
वामनरूप धरुनी बळीच्या द्वारी तिष्ठसी ॥ आरती० ॥ ३ ॥

सहस्रार्जुन मातला जमदग्नीचा वध केला ।
कष्टी ते रेणुका म्हणुनी सहस्रार्जुन वधिला ॥
निःक्षत्री पृथ्वी दान दिधली विप्राला ।
सहावा अवतार परशुराम प्रगटला ॥ आरती० ॥ ४ ॥

मातला रावण सर्वां उपद्रव केला ।
तेहतिस कोटी देव बंदी हरिले सीतेला ॥
पितृवचनालागी रामे वनवास केला ।
मिळोनि वानरसहित राजा राम प्रगटला ॥ आरती० ॥ ५ ॥

देवकीवसुदेवबंदीमोचन त्वा केले ।
नंदाघरी जाउनी निजसुख गोकुळा दिधले ।
गोरसचोरी करिता नवलक्ष गोपाळ मिळविले ।
गोपिकांचे प्रेम देखुनि श्रीकृष्ण भुलले ॥ आरती० ॥ ६ ॥

बौद्ध कलंकी कलियुगी झाला अधर्म हा अवघा ।
सोडुनी दिधला धर्म म्हणुनी न दिससी देवा ॥
म्लेंच्छमर्दन करिसी म्हणोनि कलंकी केशवा ।
बहिरवि जान्हवी द्यावी निजसुखानंदाची सेवा ॥ आरती० ॥

॥ आरतीचा संपूर्ण अर्थ ॥

ध्रुवपद:
हे परब्रह्म विठ्ठला (श्री विष्णू), तुझा जयजयकार असो! आम्ही तुला सप्रेम आरती ओवाळतो. भक्तांवर जेव्हा संकटे येतात, तेव्हा तू विविध रूपे धारण करून या जगात स्वधर्माची पुन्हा स्थापना करतोस.

कडवे १ (मत्स्य अवतार):
अंबरिष ऋषींच्या शापामुळे तू गर्भवास सोसलास. शंखासुराने ब्रह्मदेवाकडून वेद चोरून नेले असता, ते परत आणण्यासाठी तू 'मत्स्य' (मासा) अवतार घेतलास. साती समुद्रांत शोध घेऊन तू ते वेद ब्रह्मदेवाला परत आणून दिलेस आणि शंखासुराला तुझा हस्तस्पर्श (हात) लागताच त्यालाही उद्धारून वरदान दिलेस.

कडवे २ (कूर्म, वराह आणि नरसिंह अवतार):
समुद्रमंथनाच्या वेळी पृथ्वी रसातळाला जात असताना तिला पाठीवर घेण्यासाठी तू परोपकारासाठी 'कासव' (कूर्म) झालास. हिरण्याक्षाने पृथ्वीला पळवले असता, आपल्या दाढेवर धरून पृथ्वीला वर आणण्यासाठी तू 'वराह' रूप घेतलंस. तसेच आपला परमभक्त प्रल्हाद याच्या रक्षणासाठी तू खांबातून 'नरहरि' (नरसिंह) रूप घेऊन गुरगुरत प्रगट झालास.

कडवे ३ (वामन अवतार):
पाचव्या अवतारात तू राजा बळीच्या दारात गेलास. भिक्षेच्या रूपात जमीन मागून तू बळीला पाताळात धाडलेस. पण त्याने आपले सर्वस्व अर्पण केल्यामुळे प्रसन्न होऊन, वामन रूप धारण करून तू त्याच्या दारात द्वारपाल म्हणून उभा राहिलास (तिष्ठसी).

कडवे ४ (परशुराम अवतार):
जेव्हा उन्मत्त झालेल्या सहस्रार्जुनाने तुझे पिता महर्षी जमदग्नी यांचा वध केला, तेव्हा माता रेणुकेला कष्ट झाले म्हणून तू सहस्रार्जुनाचा वध केलास. तू पृथ्वी निःक्षत्रीय (क्षत्रियांविना) करून ती ब्राह्मणांना (विप्रांना) दान केलीस. असा हा तुझा सहावा 'परशुराम' अवतार प्रगटला.

कडवे ५ (राम अवतार):
जेव्हा माजलेल्या रावणाने सर्वांना उपद्रव दिला, तेहतीस कोटी देवांना बंदी बनवले आणि सीतेचे हरण केले. तेव्हा पित्याचे वचन पाळण्यासाठी तू वनवास पत्करून 'श्रीराम' अवतार घेतलास आणि वानरसेनेला सोबत घेऊन राजा राम म्हणून प्रगट झालास.

कडवे ६ (श्रीकृष्ण अवतार):
तू माता देवकी आणि वसुदेव यांची बंदीवासातून मुक्तता केलीस. नंदाच्या घरी (गोकुळात) जाऊन सर्व गोकुळाला निजसुख दिलेस. लोणी (गोरस) चोरण्याची लीला करत नऊ लाख गोपाळांना सोबत मिळवले. आणि गोपिकांचे निस्सीम प्रेम पाहून श्रीकृष्ण स्वतःला विसरून (भुलून) गेला.

अंतिम कडवे (बुद्ध आणि कल्की अवतार):
जेव्हा कलियुगात सर्वत्र अधर्म माजेल, लोक धर्म सोडून देतील म्हणून हे देवा तू कोणालाही दिसणार नाहीस. परंतु म्लेंच्छांचा (दुष्टांचा आणि पापांचा) संहार करण्यासाठी हे केशवा तू 'कल्की' रूप धारण करशील. आणि तू तुझ्या भक्तांना निजसुखानंदाची सेवा देशील.